Ünlü yazarlar

Başlıca eserleri: • Türkçe Divan: Yaklaşık 302 gazel, 27 kaside, rubailer, kıtalar ve musammatlar içerir. • Leylâ vü Mecnûn: 1536’da tamamlanan, 3096 beyitlik ve şairin en tanınmış anlatı eseri olan mesnevi. • Beng ü Bâde: Afyon ile şarabın konuşturulduğu erken dönem alegorik mesnevisi. • Hadîkatü’s-Suadâ: Kerbelâ hadisesini anlatan, manzum parçalar da içeren mensur eser. • Şikâyetnâme: Bürokrasi ile ödenmeyen maaşı hicveden mektup. • Rind ü Zâhid, Sıhhat u Maraz/Hüsn ü Aşk, Farsça Divan, Hadîs-i Erbaîn Tercümesi, Enîsü’l-Kalb ve Heft Câm/Sâkīnâme. Tanınmış şiirleri: • Su Kasidesi. • “Beni candan usandırdı, cefadan yâr usanmaz mı?” matlaıyla bilinen gazel. • “Öyle sermestim ki idrâk etmezem dünya nedir” matlaıyla bilinen gazel. • Gül, Sabâ ve Hançer kasideleri. Kamu malı olan ünlü gazelinin ilk beytinden çok kısa alıntı: Özgün metin: “Beni candan usandırdı, cefadan yâr usanmaz mı? / Felekler yandı âhımdan, muradım şem‘i yanmaz mı?” Yeni Türkçe aktarım: “Sevgili beni canımdan bezdirdi; o cefadan usanmaz mı? Gökyüzü ahımdan yandı; dileğimin mumu yanmaz mı?”

Başlıca eserleri: • Türkçe/Azerbaycan Türkçesi Divan: Bir tenkitli yayımda üç mesnevi, 457 gazel, dört müstezad, bir murabba, üç terciibent ve 315 tuyuğ yer alır. • Farsça Divan: Yaklaşık 290 gazel, yedi kaside, beş mesnevi, 85 rubai ve başka nazım biçimleri; ayrıca birkaç Arapça ve karışık dilli şiir içerir. • Mukaddimetü’l-Hakāik: Dinî ve Hurûfî konuları açıklayan Türkçe mensur eser; Nesîmî’ye aidiyeti kesin değildir. • Geç bir kaynak ona Arapça bir divan nispet eder, ancak böyle bir eser bulunamamıştır. Tanınmış şiirleri: • “Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam” dizesiyle başlayan Sığmazam. • Dəryayi-mühit cuşa gəldi. • Dilbəra, mən səndən ayrı. • Ağrımaz, Firqətin yandırdı bağrım ve Mərhəba. Kamu malı olan Sığmazam gazelinden çok kısa alıntı: Özgün metin: “Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam / Gövhəri-laməkan mənəm, kövnü məkanə sığmazam.” Yeni Türkiye Türkçesi aktarımı: “İki cihan içime sığar, ben bu cihana sığmam; mekânsızlığın cevheriyim, varlığa ve mekâna sığmam.”

Başlıca şiir kitapları ve manzum eserleri şunlardır: Güneş Sergisi / Günəş şərqisi (1969; başlığın yazımı kaynaklara göre değişir), Yurd Torpağı (1971), Gürgür Baba (1973), Doğu İnsanları (1975), Göyercinlerin / Güvercinlerin Ezgisi (1975–1976), Gerenfil / Qərənfil (1977), Çıplıq ve Yara (1979), Deryanın Dibi (1980), Yanar Dağlardan Püsküren Ulduzlar (1982), Ürek Çırpıntıları (1987), Göyler Unutmuşdu Yağacağını (1991), Yolun Sonunadək (2002) ve Gecənin Qanayan Yarası (2003). Araştırmaları arasında Irak Türkmen Edebiyatı Yolunda Bir Adım, Irak Türkmen Dili, Irak Türkmen Edebiyatına Bir Bakış, Atasözlerimiz ile Nesimi, Fuzuli ve Azerbaycan şiiri üzerine çalışmalar bulunur; ayrıca dört ciltlik Türkçe–Arapça sözlüğün hazırlanmasına katılmıştır. Belgelenmiş şiir başlıkları arasında Selam, Haykırdı, Kerkük, Ana Dili, Ben Iraklı Türkmenim, Çizgiler Vatan İçin, Karanfil, Irak Destanı ve Güzel Gözlüm vardır. Şiirlerinde ana dil, vatan, Kerkük ve Tuz, Irak ve Türkmen kimliği, özgürlük, toplumsal adalet, gurbet, Azerbaycan ve sevgi temaları öne çıkar.

Belgelenmiş kitapları arasında Irak ve Türkiye Arasında Dostluk Tarihi (1955), Irak'ta Türkmenlerin Kısa Tarihi (1959), Irak Türkmenleri Ağzında Atasözü (baskı kayıtlarına göre 1961–1962), Kerkük'te İçtimai Hayat – Folklor (1964), Bayat Aşireti Hakkında Tarihi Araştırma (1965), Abbasi Ordusunda Türk Kumandanları (1965), Irak ve İran Arasında Uluslararası İlişkiler ve Sınır Antlaşmaları (1966), Arapça Basılı Eserlerde Semboller, İşaretler ve İmler (1968) ve Irak-İran Anlaşmazlıkları ve Savaşları Tarihi (1984) bulunur. Makalelerinden bazıları Kerkük'ün Tarih Boyunca Kültürel Yeri (1964) ve Arap Düşünürlerinin Osmanlı Devletini Islah Çabaları'dır (1980). Akademik bir dizin ayrıca Kardaşlık'ta yayımlanan iki şiirini belgeler: sekizli heceyle 22 ikilikten oluşan Kırmızı Şeytan ve on birli heceyle on ikilikten oluşan İzmir. Burada yalnızca başlık ve bibliyografik bilgiler verilir; telif korumasındaki şiirlerin tam metni yeniden yayımlanmaz.

Başlıca eserleri Irak Hukukunda Kamu Kurumlarının Denetimi (1977), Kerkük Türkçesi Sözlüğü (2003), Ekrem Pamukçu ile Irak'ta Türkmen Boy ve Oymakları (2005), ilk sözlüğün genişletilmiş baskısı olan Irak Türkmen Türkçesi Sözlüğü (2013), Türkmen Denen Bir Kavim (2016), Bir Türkmen Gazetecinin Hatıraları (2016), Irak'ın Hukuki Yapısı İçinde Türkmenler (Türkçe çeviri, 2020), Temmuz 1959 Kerkük Katliamı (2020) ve Irak Türkü Önemli Şahsiyetler'dir (2023). Kerkük'ün kimliği, Haşim Nahit Erbil ve Irak'taki Türk varlığı üzerine eserleri Arapçaya çevirdi; hukuk, dil, siyaset ve kültür konularında çok sayıda makale yayımladı. Araştırmada kendisine ait doğrulanmış bir şiir kitabı veya şiir bulunmamıştır; Hürmüzlü şair değil, araştırmacı ve yazardır ve ona şiir atfedilmemelidir.