Muhammed bin Süleyman Fuzûlî

Asıl adı Muhammed bin Süleyman olan Fuzûlî, yaklaşık 1480’de, o sırada Akkoyunlu yönetimindeki Irak-ı Arab bölgesinde doğdu. Doğduğu şehir kesin olarak bilinmez: Necef veya Kerbelâ güçlü ihtimaller sayılırken Bağdat, Hille ve Kerkük de ileri sürülmüştür. Irak’a yerleşmiş Oğuz/Türkmen topluluklarından Bayat boyuna mensuptu. Bu nedenle hayat hikâyesinde kesin bir şehir adı vermek yerine doğum yerini Irak olarak kaydetmek en doğru yaklaşımdır.

Edebiyat, şiir ve dillerin yanı sıra matematik, astronomi, dinî ilimler ve felsefeyle ilgilendi. Türkçe, Farsça ve Arapçayı eser verecek düzeyde kullandı; bilinen hayatı Necef, Kerbelâ, Hille ve Bağdat çevresinde geçti. Bir süre Necef’teki İmam Ali makamında görev yaptı. Bağdat’ın 1534’te Safevîlerden Osmanlılara geçişine tanıklık etti. Kendisine bağlanacağı söylenen maaşın bürokrasi yüzünden gecikmesi üzerine ünlü mensur hicvi Şikâyetnâme’yi kaleme aldı.

Şiirinde beşerî aşkla tasavvufî çağrışımları, hasretle acıyı, merhametle sabrı güçlü bir lirizm içinde birleştirdi. Azerbaycan, Irak Türkmen ve Osmanlı şiir geleneklerini yüzyıllar boyunca etkiledi. 1555–1556’daki büyük veba salgınında öldü; en güçlü rivayet ölüm yerinin Kerbelâ olduğunu söyler, ancak mezarının tam yeri tarihî olarak kesinleşmiş değildir.