سەید عیمادەدین نەسیمی

شاعیرەکە بە ناوی سەید عیمادەدین نەسیمی ناسراوە. هەندێک سەرچاوە ناوی کەسیی ئەویان «سەید عەلی کوڕی سەید مەحمەد» تۆمار کردووە، بەڵام ناو و وردەکارییەکانی لەدایکبوونی لە ڕووی مێژووییەوە یەکلا نەکراونەتەوە. ساڵانی باوی ژیانی ١٣٦٩–١٤١٧ن. نەریتی ئازەربایجانی شاماخی لە شیروان بە زێدی دەزانێت، بەڵام سەرچاوە کۆن و نوێیەکان شیروان بەگشتی، شیراز، تەورێز، دیاربەکر و بەغداشیان ناو بردووە. بۆیە شاماخی دەبێت وەک ناسراوترین ڕیوایەت پیشان بدرێت، نەک وەک ڕاستییەکی بێ‌مشتومڕ. سەرچاوە سەرەتاییەکان ئاماژە بە ڕەچەڵەکی تورکمانی و تورکی وەک زمانی دایکیی دەکەن.

نەسیمی خوێندنێکی فراوانی هەبوو و لە گەنجیدا ڕووی لە تەسەوف کرد. دواتر بوو بە یەکێک لە دیارترین مرید و جێنشینەکانی فەزڵوڵڵای حورووفی و ماوەیەک لەگەڵیدا لە باکوو و شیروان ژیا. دوای کوشتنی فەزڵوڵڵا، لە ئازەربایجان دەرچوو، بە ئەنادۆڵدا گەڕا و لە کۆتاییدا لە حەڵەب نیشتەجێ بوو. شیعر، بە تایبەتی شیعری تورکی، کردە ئامرازی سەرەکی بۆ دەربڕینی بیرۆکە حورووفییەکان لەسەر مرۆڤ، پیت و بوون. ئەم چالاکییە هەم شوێنکەوتووی بۆ دروست کرد و هەم دژایەتیی توندی ئایینی و سیاسی هێنایە ئاراوە.

نەسیمی، بە ئەگەری زۆر لە ساڵی ١٤١٧، دوای فتوایەک کە دەسەڵاتی مەملووک پەسەندی کرد، لە حەڵەب ئیعدام کرا. گێڕانەوە مێژووییەکان باس لە بڕینی ملی و پێستکردنی دەکەن و گۆڕەکەی لە حەڵەبە. ئەو بە یەکێک لە گەورەترین شاعیرانی تورکیی ئازەربایجانی پێش فوزوولی دادەنرێت. زمانی ڕوون و ئاوازداری، کە زۆرجار لە زمانی ڕۆژانە نزیک دەبێتەوە، بە شێوەگرتنی زمانی کلاسیکی شیعری ئۆغوز یارمەتیدا؛ کاریگەریی لەسەر شیعری عیرفانی، ئازەربایجانی و ئەنادۆڵی چەندین سەدە بەردەوام بوو.